Ahodah Rung Tlang a chim? Who Broke Mount Rung?

Kan hnu ah khan Norway ummi Chin Relief Committee nih Oslo ah seminar kan tuah i a kong tlawmpal zong post pakhat ah ka ttial bal. Mah lio i an kan telpi mi Pu Victor Biak Lian nih a chimmi pawl lakah ka lung ah a tang ngaimi, khua a ka ruah ter tuk mi cu, Laitlang a rawhmi hi kanmah ruang ah a si i tu hnu in cun kan nundan (ways of life) kan thlen hrimhrim a hau cang, timi hi a si.

Norway i thinkung le ramkung an dawtning hi Norway a ummi Laimi nih kan ceih lengmang mi a si; an zohkhenh dan le an dawt dan kan hmuh ah kan Laitlang thingram a dawt le a zohkhenh kan thiam lo dan an kan hngalh ter ngai tawn.

Photo credit: Lian Hakha
Photo credit: Lian Hakha

Nai i kan tonmi thingkung kan hau tuk ruangah a si tiah na ruat maw ka hngal lo, nain kei ka zumh ngaimi a si. Thingkung kan hau, tuuhmawng kan ttheh tikah, a rawkmi hi thingkung le vawlei lawng si loin saram pawl nunnak ca zong ah hrawktu a si. Vawlei zong nih ti le ruah a dawp in ttha tein a fim kho ti lo. Vawilei nawn zong a tlau dih.

Kan mawh maw ti ah cun mawh lo bak nak cu kan hngalh cio dih. Zei in dah rawl kan chuan lai, zei in dah inn kan sak hnga, zeidah kan i toh lai, cun, ok, chim chap ti duh hlah ning. Hngalh cia a si ko i.

Photo Credit: Lian Hakha
Photo Credit: Lian Hakha

Nain, kan luan ve nak pakhat cu kan kut aa thleh tuk. Ka chim duhmi cu ramlak ah kan kal tikah thing caah kan phorh lo ko ding, zei hmanh zong a kan ti lo mi thingkung no tete sam ta duak le themh phunphai kan hman mi khi cu a poi tuk ka ti, atu ka ruah ah ka thling a za, an hmaikhah zong a si lo, a sertu hna hmai khah zong a si lo. Ziah namte a harmi te kan i put le cangka tein sam lo le hau lo in kan um khawh hnga lo, ka ti.

Photo Credit: Lian Hakha
Photo Credit: Lian Hakha

Atu kan tonmi nih hin fim tampi kan chim hram seh ti ka duh tuk. Ka duh lawng si loin a zumh zong ka zumh, kan nun dan an kan ruahter tthan tu a si hrim hrim lai ka ti. Zeitluk in dah rawhral hi a fah ti kan hngalh cang caah zohkhenh a kan thiam ter deuh lai tiah zumh hrimhrim. Lungfim deuh nih hi kong hi tampi aupi, chimpi, ceihpi, cawmpiak tu cu kan herh. Hi lio caan hmanh ah hin thingram le kan vawlei dawtnak kong awareness tuah kan tlolh ahcun mitam pi bantuk in thingram kilvennak lei chimh kan har chinchin men lai.Laimi hi ka hmuhmi balmi miphun tampi nak in cun miphun le ram a dawmi kan si tiah ka ruah. Dawt a herhnak kong ttha tein chimh kan si i kan i fian i kan hngalh ko ahcun lungfim bu tein aa tuah hramhram mi cu kan um hmanh ah a tlawm pacik te kan si lai ka ti. Kan nunnak caah thinghau a herhmi zong hi atu ahcun a zor thluahmah ko cang, a zor chinchin rih lai. Atu hmanh ah Hakha ah electric ttha tein a ngah cang cu mu. Thil ttha tampi a chuak te ko lai tiah ka zumh ko.

Photo Credit: Lian Hakha
Photo Credit: Lian Hakha

A tawinak in:

Tutan rawhnak kan tonmi hi kanmah minung tuahsernak ruang ah a chuakmi a si tiah ka ruah. Kan mawh lo nak cu kan nunnak caah kan herh caah kan tuah a herh bak mi a si. Kan mawh nak cu a herh lo tiang in kan hrawk tuk, kan kut a fim lo tuk. Atu ah electric mei lei le adangdang lei in tthanchonak a chuak chin lengmang caah kan nunnak caah thingkung hau i bochan hi a zor chinchin cang lai. Cu bantuk konglam nih tampi kan thingram a khamh hna bantuk in kanmah zong kan zia le kan nundan tampi kan i remh a hau. Kan i remh lawng si loin dawt le zohkhenh kan thiam nakhnga zong kan cawn chin lengmang a herh. Cu bantuk i cawnpiaknak caah atu hlei in caan ttha a um ti lo (um ti hram hlah seh). Hi i cawnpiak hi kan tlolh lo hrimhrim a hau.

Laimi chungah aa thupmi lungput dawh (a personal reflection on civil society response to disaster situation in Myanmar)

Norway ah hin Chin Relief Commitee kan tuah ve cuh, atu lio Laitlang/Kawlram kan tonmi kong ah zeiti tal in kan i tel kho ve hnga maw tiah. Norway a ummi Chin organization vialte fonh in August 15 ah khan kan dirh tti mi a si.

Laimi sining a chanbaunak kong ah soi le zai hi, Lai media ah, pulpit ah biaruahnak ah an tam tuk cang. Ngakchia he upa he mah sining cio in zai cio a si i mi a simh ngai cang. Nain zai lo awk ttha lo thil hi a tam pi cu mu, mah ruang cun zai cio cu a si ko i. Nain, a herhmi vialte cu aa zai dih pah ko cang lo maw ka ti. Mah caah cun, keimah hi cu kaa chap chih bak lai lo, ka ti ko nain, ka chim duhmi he aa pehtlaih caah pakhat te, chikhat tein ka van sawh ta duhmi cu, lungrual kan i harh nak kong hi a si.

On the way to the bridge
Photo Break (London)

Lungrual lo le pakhat le pakhat i doh cu kanmah Chinmi chung lawng ah si lo in kan Kawlram ning pi in a cangmi zia a si cu mu. Mah zia khi kan miphun hme te chungah a lut chap mi hi a mak lo ngai ka ti. Aho khi dik lung va hrinh ding phunphai khin a um.

Atu nai i kan tonmi harnak nih, aa si lengmang i aa rem lomi unau, midang nih ral an rak pek hnu lawng ah vut tiah a ttangtti mi bantuk a kan lawhter. Norway chung i bu (biaknak lei he lei lo he) pawl hi kan i doh cu a si lo nain i bawmh zong kan hmang tuk rih lem lo. Nain, tutan cu kan i fonh top i Relief Committee kan dirh colh, kan lung chung ah a ummi cu unau kan sinak, miphun khat kan sinak le kan miphun caah tthathnem duhnak lungthin lawng a um. Kan bu kalning a si maw, kan phunglam le kan phungphai nih zei a ti, hei ti phun kong ah bia vakvai a um lo (ka hngalh tawk ah). Adang kong ah siseh law biahnawmtam a um len cang lai, underground information tiah min ka sak. Khi, official a si ttung lo i biathli a si i a ttha lo fawnmi pawl khi mu. Tutan cu mah pawl ruahnak caan kan ngei lo.

Greenwich Station
Photo Break 2 (Greenwich)

Norway lawngah a si lo, ramdang ah cun ka hngal lo nain Laitlang, Kawlram hrimhirm ah cun bawmhnak bu a hme tete a chuakmi a tam ngai tiah an kan chimh. Bu zapi (ngawt) fonh in Laitlang ah CCERR (Chin Committee for Emergency Relief and Rehabilitation) hna dirh a si. Mah kong cu nai ah khan Chin Relief Committee in Norway nih tawlrelmi seminar ah khual kan sawmmi kapu Victor Biak Lian, Camilla Buzzi (Burma expert tiah kan ti tawnmi) nih an kan chimh. Kapu Rev. Peter Ngaidam zong kha nai ah Kawlram a va tlun tikah, an zapi in zeitin dah kanmah miphun nih harnak kan tonmi cungah kan i bawmh timi kong an chim ahhin Laimi lungput a san tuknak kong a ka ruahter tthan.

Facebook i an share tawnmi thawngpang pawl ka hmuhmi ah ka lung a ka su bikmi cu khuate lei in harnak a tongmi caah facang an rak phorh hna, timi pawl le Thantlang in facang le aanhnah an rak phorh hna timi pawl ka hmuh ah hin khua tam pi a ka ruah ter. Lungput sang le standard a ngei takmi ziaza hna hi caan tampi cu cathiam le mirum kan timi hna sin ah hmuh lo in hngalh theng lomi sin in a rak ra tawn, abiana ah khuate ah a um ko i lo a thlo tawn mi nutung nu, hei ti bantuk sin khin ruah theng lo buin hmuh khawh tawn a si mi hi a ka hngalh ter tthan ngai.

#17 Close-up
Photo Break 3 (Kristiansand)

Kan i theihhngalh ngaimi Norway upa nu, ramsifak le organization a ngan pipi ah kum saupi rian a ttuan cangmi nih Chinmi nih nai ah kan tonmi harnak le kan miphun kanmah le kanmah kan i zohkhenh dan kong ah a chimmi cu, “ Nai tonnmi kongah organization a ngan pipi bawmh hal an si tikah, khoi, survey kan van tuah ta lai, cun a dang vei le vei kan tuah ta lai, an ti lio ah Chinmi cu an i fonh dih i an phaisa he minung cheukhat he harnak tonnak hmun ah an phan dih cang, ยดยด a ti. Kan lungput a tenau tuk, ti chim kan timh tikah voi khat tein khua ruat tthan cang hna u sih.

Hi kan tonmi nih hin atu tiang cu, kan miphun an kan funtom. Mah in hin fim i thawk in i daw tuk cang hna u sihlaw a nuamh lai ning. Kanmah miphun lawng si loin Kachin an ra, Karen an ra, Kachin pawl hna cu bulh phaisa he an ra. A cung lei in i tthennak i thawk in a tanglei tiang va hlanh ko hmanh sehlaw, a tanglei in rem tein kan i fonh tthan i a cunglei tiang kan va banh khawh ahcun Kawlram tampi aa rel kho lai.

11036032_10155576634790263_5798896193229562285_o