Hakha ah thla khat

Kip he Hakha kan phanhnak hi thla khat leng a si cang. Kan rat hnawhchan rian taktak kan thawk rih lo nain thil a cangmi a tam, kan tonmi a tam, ni a sau tuk i sau tuk a um cangmi kaa lawh ter. Hakha ni a sau ka tinak cu aho poah tuan tein thawh dih a si. Pepuri ti bantuk khi cu thawh tuanmi lawng nih an hmuh manh. Motor cycle kan ngei lo, kan ke in khoika poah kan kal nain, khua fa te a si i umkalnak le rianherh tuah ah caan tampi a la lem lo. Hmuhtonmi lakah a nuam ka timi le a har ka ti mi ka rak ttial lai i voi dang post tawnmi nakin a sau deuh lai.

Nuamhnak

Nikhua

February ka tlun lio he aa dannak cu October ah cun lei khu a tam tuk lo. Khua a thiang, nikhua a ttha, pawngkam a thiang, thingkung ti pawl zong an hring i a nuam tuk. Minung zong an i dawh khun. Zil, fongvoirawh, bisakut, mai ti pawl a zaat caan a si i ei le ei lo cu dang khat, dum phunphai a dawh ter tuk.

Hawikom

Hawi hlun, hawi thar he kaa ton caah a nuam. Mino kan theihhngalh thar mi rian an ttuan ngai hna i mah cu lung a nuam tuk. Rian ttuan ding ka tha a ka thawh ter tuk ve. Cun pakhat a ummi cu Hakha hi ka um lonak a sau ngai nain, kan phanh ka te hrawng ti dah lo cu, ka inn le ka khua timi feeling he khin kaa ziak colh. Ka ngam tuk.

Chin Idol

Chin Idol a si i kawlram mintang hlasakthiam lawng si loin laitlang awttha pawl tampi zoh le ngaih khawh an si i a nuam tuk. Live music ka uar tuk i Chin Idol lio cu tuan tein kaa thawh peng. Tukum Chin Idol ah ka uar bikmi cu production team an si. Mino tete an si. Ka hmuh tawk ah rian an ttuanmi an i biatak tuk. An fel bak.

Tho Puai

Tho puai kha Chin Idol he komhin chun ah kan tuah. Puai tuah dan hi Pathian thangtthat le hallelujah ti rumro a si uar a um ka ti. Pathian kan duh dan le kan upat dan kan nunphung puai pakhat ah a langh tukmi cu uar kan um ngai. Nifate kan nunnak ah a langh le langh lo tu cu ka hngal tuk ve rih lo.

Tho puai le CACC nih tuahmi Laica kong ceihhmainak ah ka kal i kan nunphung le kan holh a rum ngai ko nain ka hngalhmi a tlawm ning kaa fiang. Zion ah voi khat kan I pum I Lai hla hlapi in Pathian hla bak an sak thluahmah I ka khuasiksem zong a chuak dih. Ka upa deuhdeuh, miphun dang tam deuh he kaa cawh deuhdeuh ah hin ka Laimi ka sinak le kan sining hi hngalh ka duh deuhdeuh. Kan chuahkehnak kong hngalh hi kanmah le kanmah kong (identity) cawnnak ah a biapi bakmi a si cu mu? Lai nunphung le Lai holh hi tam deuh cawn bak ka hau ko I keimah bantuk nan tampi ve ko lai tiah ka ruah top ko.

Nuamh lonak

Zurit thiam lo pawl

Zuri a phunphun ka hmuhmi vialte lakah Laimi zuri hi a mak lo pawl cu an si ve. Ke in a kal pengmi kan si caah kan hmuh khun hna rua. Hmurka in biachia chim le kuh timh ti phun phai an hmang. Thin an hung tuk nain a tthawng lo tukmi an lo I an ril lai I an thi lai ti phun hna khi phan a um. Sianginn kai a hrokhrol I viewpoint pawng ah zu a ding (rua tiah ruahmi)mi ngakchia pawl ka hmuh hna ko ah ka thin a ka khenh. Zeidah, zeitin ka tuah lai ti ka hngal lo.

Caan hman lo

A tawinak in chim ahcun Lai /Kawl suimilam rak ti mi kha a um rih ko. Cun mi he thil tuah I timhmi ah thil pipa um tuk lem lo bu in let top zong a um len rih. Mah hi cu phaisa dih lo, fim cawnnak hau lem lo in remh khawhmi zia a si ko I remh a hau bak ko.

Lamkam zun

Hakha lamphawk tampi ka kal I zuun rim a nam deuhmi lawng te an si. A caan ahcun an veilo cuahmah lio te pawl kan hmuh hna. An lau lem lo. Zoh dawh lo cu dangkhat, ngandamnak ca hrim ah a ttha lai lo.

Innchung kuak zuk

Rawl dawr bak ah an zu ko. A zumi he zu lomi he rit dih, nam dih a si. A miak bak lo, a poi bak ka timi a si. Micheu cu mi inn lennak, mi innchung bak ah an zu ko, ngakchia an um ti zong ruat lo, tar an um ti zong an ruat lem lo. Tuah tawnmi a si caah khuaruah lo a fawi te ko. Nain a okay maw ti ahcun okay bak lo. Kan remh a hau ko.

Pumpak harnak

Keimah pumpak in harnak ka ton bikmi cu Kalay kan phanh bak ah ka laptop a rawhmi a si. Hakha ah mac a remhmi ka hngal hna lo i ka hawipa Yangon a kal lio ah ka kuat thla 1 leng a si cang nain aa remh kho rih lo. Ka rian vialte ka laptop ah um kaw, zeihmanh ka tuah kho lo. Sianginn khar kar, mah tluk caan um lio ah tuah hna ning law, ti ka ruah ah ka sivang.

CCU sianginn khar kha kan rak hngal lo, kan hlathlaimi a chanbau ruangah a si. Rian ttuan colh ding bak in kan rak ra I rian a um lo pin ah rian um ciami le ka tttuan khawh lo tikah ka vaivuan dih ka ti lai cu. Khua ka ruah lo deuh ah kaa nuam I ka ruah deuh ah ka sivang.

Pathian sinah ka zai chel, kaa lawmh chel. A rak tthatnak cu Pathian he kan I naih deuh. Ka laptop cu ka thluak cu si kaw, a rawh tik ahcun Pathian hlei bochan awk cu ka ngei lo cu mu.

Tuan deuh ahcun Pathian he caan ka hmang ka timi hi ka voikhat zunput kalmi nakin a caan a tawi deuh. A dih colh. Atu cu Youtube ka zoh kho lo, ca le ka rel cawk lo, tlangval le ka ngei lo, ka vak cawk fawn lo I Pathian he caan kan ngeihmi (quiet time) khi ka sau ter deuh I Pathian he caan hman tti hi a rak nuam ngai te. Kan hleng bak hna lo. Pathian bak hi cu a mak hrim ko, uar um tuk!

A sau bak cang I ka ngol rih lai. Mah tiang na rak rel ahcun kaa lawm. Internet a nuar bak I hmanthlak hi a lutmi poah ka tar ko.

Hakha a tthangcho maw?

Kan hnu thla February ah kanu le kapa he Kawlram kan tlung. Thla khat deng hrawng kan um i a tam bik kan umnak hi Hakha ah a si. Kawlram ka um lio ah siseh, ka rak tlun hnu ah siseh bia an ka hal bikmi a leh kaa harh bikmi cu Hakha a tthangcho maw timi biahalnak a si.

Aa thlengmi a tampi. Nain tthancho a si maw si lo ti a chim awk ka thiam lo. Hakha ah a tthangmi ka si i a luan ciami kum 11 ah ramdang ah ka pem i mah hnu i a voi khat nak ka phanh tthan khi a si.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Rangoon-Hakha lam

Rangoon in Hakha direct bus in kan ra, suimilam 28 leng kan i cit. Hakha Maan timi kan i cit i Rangon khua chung le Hakha phanh lai ah hmanlung a hme deuhmi in an kan thlen nain a dang poah cu hmanlung a ngan pi in an kan phorh. Air-con a um, tthutnak a ngan pipi an si leng ah phone battery charge nak zong a um. New York le Baltimore kar kaa citmi bus nakin a ttha deuh. Norway i cit tawnmi bus he aa dannak cu bus cungah zumput a um rih lo. Mah te lawng cu a si ko.

SAMSUNG CAMERA PICTURES
Lei Um ah bus kan i thleng, bus hme mi pahnih ah an kan tlen.

SAMSUNG CAMERA PICTURESSAMSUNG CAMERA PICTURESSAMSUNG CAMERA PICTURES

 

Hakha phak lai tlang hrawng in Hakha van hmuh cu ka thin hi aa hlok. Nain vawlei khu a van chah thluahmah i ka lung a fim lo thluahmah. Hakah phanh lai ahcun thli a thiang lai tiah zeiruang dik ka ruah peng ka thei lo. Hakha kan um lio ah khual kan tlawn i kan kir tikah Hakha thli a thiang tiah ka ruahmi kha ka palh maw ti ka ruat tthan.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Khua Chung

Inn tampi a karh, mawttaw, saikel tampi a karh, vawlei khu a karh. Ka ngakchiat lio ah a ngan pipi in ka hmuhmi inn pawl pawng ah inn thar ngan deuh pipi aa sa cang. Ka hawi le he tution ttin pah ah kan i dawi tonnak inn karlak lam pawl an bi chinchin. Lamphawk ka kal tawnnak an phih cangmi ti bantuk pawl zong a um.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Ka hawi le an rak upa pah dih cang hna i a biapi mi rian pawl lawng te an ttuan cang hna. Taang 10 dihka ah kan i tthen mi hna a si i keimah pi lawng a tthang/upa lomi kaa lawh ter pah. Ka rak hmuh tawnmi mi tam deuh cu Hakha ah an um ti hna lo.

17353393_10158336273855263_6490946134604296837_n
Ngai tuk hna <3

Khuachung cu electric mei a ttha tuk cang, ka um vialte chung ah nikhat te lawng bak mei a ra lo. Ka hmuh tawk ah, inn pawl ah hin thing le meihol hman a tlawm deuh tuk cang. Electric tisa sonak hman khawh a si mi ko khi kaa lunghmuih. Hakha kan um lio ahcun tisa te ruah ah thing lak, mei kau, mei alh ter vialte khi tuah a hau. Thilsuknak seh zong hman a si cang nain ka hmuhmi a tlawm ngai rih.

Wi-Fi a umnak a tlawm ngai rih (ka theih tawkah) nain mobile data in internet hman khawh a si. Siangngakchia ca le research a tuahmi ca ah a har mi belte cu cauk, e-book pawl download a har tuk, PC in rianttuan a har deuh. Facebook cu a vingh in aa ving ko. OK tuk.

SAMSUNG CAMERA PICTURES
Hakha MarketĀ 

SAMSUNG CAMERA PICTURESSAMSUNG CAMERA PICTURES

Innchung ah zumput a chia mi an karh chin thluahmah i kaa nuam ngai, nain innleng ah choi a haumi a tampi rih. Zaanttim ti pawl ah herhhai a chuah ahcun a buai ngai.

Dum pawl le ngakchia pawl hmuh ah lung a nuam bik. Hakha ngakchia ka hmuhmi an i dawh hna ning hi, ka khuaruah a har. Ka hmanthlak a zohmi zong nih an ti dih. Dawh tak bak khi si. Dum i anhnah bak van ttawh i ttawl i ei bak cun kaa nuamh tuk nakah a lau in ka lau. Norway i anhnah kan ei mi hi Thailand in cahmi a si i a thar bik kan ti mi hmanh hi an ttawh, an pack hnu in lam ah zeimawzat a um cangmi an si. An man zong a fak, sa nakin an man a fak deuh. Hakha i ei mi anhnah cu si tel lo, organic lawng te a hei si chap i quality a um tuk cu mu. Avocado hoi hna i a kung cung a hmin mi, a thei tum pipi, a thawthaw bak an si.

SAMSUNG CAMERA PICTURES
Van Lal Pu te dum

Hakha le Globalization

Ka rak um lio ah Kawlram cu tawh hrenhmi a rak si. Vawlei ah pehtlaihnak a tlawm khawh chung in a tlawm. Atu ah cun Lei Um le Hakha kar kaa citmi bus cungah Jessie J hla an chuah. Ka research tuahmi hi nu le pa thleidannak/nu dirhmun cawisannak (gender issue/women empowerment) lei he aa pehtlaimi a si. Atu lio vawlei pumpi nih buai pi mi thil a si. Hakha i bia ka ruahmi hna tampi nih hi kong hi an i buai pi ve ti ka hmuh i ka khuaruah zong a har, a nuamh zong kaa nuam tuk. Ka um lio hrawng ah khan cun globalization hi a min kan theih men lawng a si. Atu ah cun vawlei ning in buaipi mi thil ttha lo dohnak ah kan i tel ve cang.

16388418_10158336274110263_5507337288564943121_n
Feminist Theology Class @Chin Christian University

Hi kong research tuah ah kawlram ka thlun hlan ah hin cauk heh tiah kaa rel cia, kawlram nu pawl kong an tuahmi research (a tlawm ngai rih) a tthing he a thar deuh he, academic a si lem lo mi ca pawl tiang khi ka rel hna. Kawlram ka rak um lio i a ka ngeihmi kawlram kong theihhngalhnak (knowledge) le ka cauk relmi fonh in ka thluak chung ah ka research kong he pehtlai in ruah ciami te a um ziar. Ka hlathlaimi kong hi ka theih ngai ko cang tiah ka rak ruah pah deng i ka supervisor nu nih cauk rel chap ti hlah a ka ti beh. Kan theih cang tiah kan ruah tikah kan lungthin on (open-minded) a har deuh i hmuh lo in kal takmi a tam tuk.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Hakha phanh lai tlang cung i khua ka ruahmi le khua chung i mi he bia kaa ruah hnu le khuasakdan pawl ka hmuh hnu in khua ka ruahmi hi aa dang tuk lawmmam. Minung bia ka ruahmi tampi i biachimmi nih fim tam tuk a ka chimh. A mak mak tor bak ka hmuh hna. Chin Christian University ah feminst theology le human rights timi course hoi hna an chimh hna. Siangngakchia zong hi Laitlang hmun ka kip le kawlram lei tibantuk in an si hna. Paletwa, Matupi, Kanpelett, Shan ram ti ban tuk hoi hna an tam tuk i sianginn kai a nuam tuk phun a si ka ti.

SAMSUNG CAMERA PICTURES
Kapa le ka u Harvey @Thlacamnak tlang

SAMSUNG CAMERA PICTURES

SAMSUNG CAMERA PICTURES
Hakha viewpoint 2 i Lai Inn

Hakha a tthangcho kun maw?

Biahalnak tthing ah kir u sih law, a luan ciami kum 10 ah Hakha a tthangcho maw tthang cho lo, ti chim ding ah ka um zat a tawi ngai, ka hmuhmi zong a tlawm. Ka hmuh tawk in ka chim belte ahcun, minung lungput le khuaruahdan ah hin a tthangcho ka ti. Leng lei thilri lei (mei, lam, ti, mawttaw, saikel, nundan tbk.) pawl he pehtlai in cun a tthangcho nain a a tthancho mi hi a tlawm tuk ka ti. Nain nikum kum chin i kokel harnak kan ton hlan Hakha le atu Hakha zei tluk aa dan ti tu cu ka hngal bak ve lo. A zei si zong ah phaisa le institution a ttha mi te a um ah cun fawi ngai i aa remh khomi a tam ngai ko. Cozah institution nih a ti khawh lo hmanh ah kanmah miphun (ramchung/ramleng) nih kan tuah khawhmi a tam tuk, kan tuah ciami zong a tam tuk. Tam deuh in a dang post ah ka rak ttial te lai.