Vaivuanh hi thathut ruang ah a si lo an ti ttung

Nizan ah Mel Robbins nih a ttialmi 5 Second Rule timi cauk ka rel i atu i vaivuanh tiah ka auhmi procrastination kong hi chapter pakhat ah a chim. Vaivuanh ti tikah tuah ding um komi hrial i adang a nuam deuhmi tuah khi ka chim duhmi a si i adang lai holh ka hngalh rih lo mah hi ka hman bia a si. Minung umtu dan (human behaviours) lei a hlathlaimi nih vaivuanh kong ah an hmuhmi, ka cohlan ngai caah hika ah in share ka duh ve. Cun a cauk hi cawk phu tuk a si. Tukum chung atu tiang ka relmi ah ka uar bik.

Vaivuanh phun 2 a um; vaivuanh ttha (productive procrastination) le vaivuanh chia (destructive procrastination) ti in au ko hna u sih. Vaivuanh ttha hi cu cauk ttial, hla phuah, tbk. creative production caah hin a herh bakmi a si. Kan lungthin kha vaivuanhnak caan kan pek tikah kan tuahmi kan phuahmi caah thil ttha dang, hmuhnak dang, tampi a rak chuahpi. Cu bantuk rian pawl na tuah lio ah na lung a vaivuanh i rian na ttuan khawh lo tikah aipuan le mah le mah sual i phawt ding a si lo ti a si.

Hakha Vauruang @CCU

Vaivuanh chia tu cu tuah a hau komi tuah lo bak khi a si ko. Thawk khawh bak lo khi. Zeihmanh dawn tu ngai zong um lo, tuah a hau ti le hngalh ko, rian awt khawh bak lo khi  mu.  A cunglei kan chimmi hlathlaitu pawl nih vaivuanh hi thathut ruang ah a cangmi a si lo, an ti. Vaivuanh timi cu kan lungretheihnak, kan thluak retheihnak dam ter deuh nak caah kan pum nih a tuahmi a si tiah a ti. Stress coping mechanism tiah an auh. A tawinak in cun kan thathut ruang ah si lo in kan stress ruang ah kan vaivuanhmi a si a ti.

Khuasaknak, nuva/nungak tlangval kong, phaisa kong, rian kong, nunnak kong ah kan lungre a theih tikah kan hmai i a ummi rian kha tuah lo in kan hrial i chikhat te kan lungretheihnak a dam ter tu ding ah video zoh, thil cawk, tibantuk kan tuah. Rian kan hrial tikah rian aa pong chin, santlai lo thathu ah kan i ruat i kan lungretheihnak (stress level) a kai chin, kan vaivuan chin, kan vaivuan i rian aa pong chin…Ti khan aa mer i kan i taap.

Good morning, Laitlang!

Cu bantuk in i taap tikah chuah khawhnak lam a um ko a ti. Thil 3 tuah ding Mel Robbins nih a chimmi cu

1) Nangmah le nangmah i ngaithiam; a caan caan cun kanmah le kanmah kan i hrem tuk, tinhmi sang tuk kan i pek tik i kan tlinh lo tikah kanmah le kanmah cungah kan i zumhnak le kan i bochannak kan zor ter tawn. Mah caah cun i ngaithiam.

2) Tuhnu kum 10-20 i si na duhmi minung (the future you) dirhmun in khan atu na dirhmun hi zoh law atu i na stress mi hi a hme te an si ko lai. Mah hi keimah pumpak in ka zumh tukmi a si. Atu phaisa ka ngeih lo dan hoi hna hi tuhnu kum 3 ah ka tuak tthan tikah a ka ciah tuk te lai tiah ka ruah peng. Ka zumh taktak mi a si fawn.

3) Nike ti bang, Just do it! Tlawm te lawng na lim ding a si zong ah thawk phawt ko.

Laitlang chuak

Kan thawk phawt khin rian kan lim mi lawng si loin kanmah le kanmah kan i bochannak le zumhnak (confidence) hrim a kai deuh tawn khi mu. Mah hnu khan cun rian aa lim thluahmah ko lai.

Rian caah time table kan i suai tikah vaivuanh caan le, vampang i suk caan le kan thluak le kan pum nih an kan block caan suai chih ti a um bal lo.  Kan ton tikah kan lau, kan stress. A phung a si pah ko ti kan cohlan duh lo ahcun kanmah le kanmah kan i bochannak le kan i zumhnak a zor lai i mah cu a ho ca hmanh ah san a tlai lomi a si.

 

Hakha a tthangcho maw?

Kan hnu thla February ah kanu le kapa he Kawlram kan tlung. Thla khat deng hrawng kan um i a tam bik kan umnak hi Hakha ah a si. Kawlram ka um lio ah siseh, ka rak tlun hnu ah siseh bia an ka hal bikmi a leh kaa harh bikmi cu Hakha a tthangcho maw timi biahalnak a si.

Aa thlengmi a tampi. Nain tthancho a si maw si lo ti a chim awk ka thiam lo. Hakha ah a tthangmi ka si i a luan ciami kum 11 ah ramdang ah ka pem i mah hnu i a voi khat nak ka phanh tthan khi a si.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Rangoon-Hakha lam

Rangoon in Hakha direct bus in kan ra, suimilam 28 leng kan i cit. Hakha Maan timi kan i cit i Rangon khua chung le Hakha phanh lai ah hmanlung a hme deuhmi in an kan thlen nain a dang poah cu hmanlung a ngan pi in an kan phorh. Air-con a um, tthutnak a ngan pipi an si leng ah phone battery charge nak zong a um. New York le Baltimore kar kaa citmi bus nakin a ttha deuh. Norway i cit tawnmi bus he aa dannak cu bus cungah zumput a um rih lo. Mah te lawng cu a si ko.

SAMSUNG CAMERA PICTURES
Lei Um ah bus kan i thleng, bus hme mi pahnih ah an kan tlen.

SAMSUNG CAMERA PICTURESSAMSUNG CAMERA PICTURESSAMSUNG CAMERA PICTURES

 

Hakha phak lai tlang hrawng in Hakha van hmuh cu ka thin hi aa hlok. Nain vawlei khu a van chah thluahmah i ka lung a fim lo thluahmah. Hakah phanh lai ahcun thli a thiang lai tiah zeiruang dik ka ruah peng ka thei lo. Hakha kan um lio ah khual kan tlawn i kan kir tikah Hakha thli a thiang tiah ka ruahmi kha ka palh maw ti ka ruat tthan.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Khua Chung

Inn tampi a karh, mawttaw, saikel tampi a karh, vawlei khu a karh. Ka ngakchiat lio ah a ngan pipi in ka hmuhmi inn pawl pawng ah inn thar ngan deuh pipi aa sa cang. Ka hawi le he tution ttin pah ah kan i dawi tonnak inn karlak lam pawl an bi chinchin. Lamphawk ka kal tawnnak an phih cangmi ti bantuk pawl zong a um.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Ka hawi le an rak upa pah dih cang hna i a biapi mi rian pawl lawng te an ttuan cang hna. Taang 10 dihka ah kan i tthen mi hna a si i keimah pi lawng a tthang/upa lomi kaa lawh ter pah. Ka rak hmuh tawnmi mi tam deuh cu Hakha ah an um ti hna lo.

17353393_10158336273855263_6490946134604296837_n
Ngai tuk hna <3

Khuachung cu electric mei a ttha tuk cang, ka um vialte chung ah nikhat te lawng bak mei a ra lo. Ka hmuh tawk ah, inn pawl ah hin thing le meihol hman a tlawm deuh tuk cang. Electric tisa sonak hman khawh a si mi ko khi kaa lunghmuih. Hakha kan um lio ahcun tisa te ruah ah thing lak, mei kau, mei alh ter vialte khi tuah a hau. Thilsuknak seh zong hman a si cang nain ka hmuhmi a tlawm ngai rih.

Wi-Fi a umnak a tlawm ngai rih (ka theih tawkah) nain mobile data in internet hman khawh a si. Siangngakchia ca le research a tuahmi ca ah a har mi belte cu cauk, e-book pawl download a har tuk, PC in rianttuan a har deuh. Facebook cu a vingh in aa ving ko. OK tuk.

SAMSUNG CAMERA PICTURES
Hakha Market 

SAMSUNG CAMERA PICTURESSAMSUNG CAMERA PICTURES

Innchung ah zumput a chia mi an karh chin thluahmah i kaa nuam ngai, nain innleng ah choi a haumi a tampi rih. Zaanttim ti pawl ah herhhai a chuah ahcun a buai ngai.

Dum pawl le ngakchia pawl hmuh ah lung a nuam bik. Hakha ngakchia ka hmuhmi an i dawh hna ning hi, ka khuaruah a har. Ka hmanthlak a zohmi zong nih an ti dih. Dawh tak bak khi si. Dum i anhnah bak van ttawh i ttawl i ei bak cun kaa nuamh tuk nakah a lau in ka lau. Norway i anhnah kan ei mi hi Thailand in cahmi a si i a thar bik kan ti mi hmanh hi an ttawh, an pack hnu in lam ah zeimawzat a um cangmi an si. An man zong a fak, sa nakin an man a fak deuh. Hakha i ei mi anhnah cu si tel lo, organic lawng te a hei si chap i quality a um tuk cu mu. Avocado hoi hna i a kung cung a hmin mi, a thei tum pipi, a thawthaw bak an si.

SAMSUNG CAMERA PICTURES
Van Lal Pu te dum

Hakha le Globalization

Ka rak um lio ah Kawlram cu tawh hrenhmi a rak si. Vawlei ah pehtlaihnak a tlawm khawh chung in a tlawm. Atu ah cun Lei Um le Hakha kar kaa citmi bus cungah Jessie J hla an chuah. Ka research tuahmi hi nu le pa thleidannak/nu dirhmun cawisannak (gender issue/women empowerment) lei he aa pehtlaimi a si. Atu lio vawlei pumpi nih buai pi mi thil a si. Hakha i bia ka ruahmi hna tampi nih hi kong hi an i buai pi ve ti ka hmuh i ka khuaruah zong a har, a nuamh zong kaa nuam tuk. Ka um lio hrawng ah khan cun globalization hi a min kan theih men lawng a si. Atu ah cun vawlei ning in buaipi mi thil ttha lo dohnak ah kan i tel ve cang.

16388418_10158336274110263_5507337288564943121_n
Feminist Theology Class @Chin Christian University

Hi kong research tuah ah kawlram ka thlun hlan ah hin cauk heh tiah kaa rel cia, kawlram nu pawl kong an tuahmi research (a tlawm ngai rih) a tthing he a thar deuh he, academic a si lem lo mi ca pawl tiang khi ka rel hna. Kawlram ka rak um lio i a ka ngeihmi kawlram kong theihhngalhnak (knowledge) le ka cauk relmi fonh in ka thluak chung ah ka research kong he pehtlai in ruah ciami te a um ziar. Ka hlathlaimi kong hi ka theih ngai ko cang tiah ka rak ruah pah deng i ka supervisor nu nih cauk rel chap ti hlah a ka ti beh. Kan theih cang tiah kan ruah tikah kan lungthin on (open-minded) a har deuh i hmuh lo in kal takmi a tam tuk.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Hakha phanh lai tlang cung i khua ka ruahmi le khua chung i mi he bia kaa ruah hnu le khuasakdan pawl ka hmuh hnu in khua ka ruahmi hi aa dang tuk lawmmam. Minung bia ka ruahmi tampi i biachimmi nih fim tam tuk a ka chimh. A mak mak tor bak ka hmuh hna. Chin Christian University ah feminst theology le human rights timi course hoi hna an chimh hna. Siangngakchia zong hi Laitlang hmun ka kip le kawlram lei tibantuk in an si hna. Paletwa, Matupi, Kanpelett, Shan ram ti ban tuk hoi hna an tam tuk i sianginn kai a nuam tuk phun a si ka ti.

SAMSUNG CAMERA PICTURES
Kapa le ka u Harvey @Thlacamnak tlang

SAMSUNG CAMERA PICTURES

SAMSUNG CAMERA PICTURES
Hakha viewpoint 2 i Lai Inn

Hakha a tthangcho kun maw?

Biahalnak tthing ah kir u sih law, a luan ciami kum 10 ah Hakha a tthangcho maw tthang cho lo, ti chim ding ah ka um zat a tawi ngai, ka hmuhmi zong a tlawm. Ka hmuh tawk in ka chim belte ahcun, minung lungput le khuaruahdan ah hin a tthangcho ka ti. Leng lei thilri lei (mei, lam, ti, mawttaw, saikel, nundan tbk.) pawl he pehtlai in cun a tthangcho nain a a tthancho mi hi a tlawm tuk ka ti. Nain nikum kum chin i kokel harnak kan ton hlan Hakha le atu Hakha zei tluk aa dan ti tu cu ka hngal bak ve lo. A zei si zong ah phaisa le institution a ttha mi te a um ah cun fawi ngai i aa remh khomi a tam ngai ko. Cozah institution nih a ti khawh lo hmanh ah kanmah miphun (ramchung/ramleng) nih kan tuah khawhmi a tam tuk, kan tuah ciami zong a tam tuk. Tam deuh in a dang post ah ka rak ttial te lai.