Nunphung kan kilven dan a hman maw?

Miphun pawl thawhkehnak tuanbia pawl zoh tikah hin a tampi cu khoika in lei in a rak ra mi, a rak pemmi an si, ti hi a tam ngai. Laimi zong nih cu bantuk tuanbia cu kan ngei. A tawinak in chimah cun mipem lawngte kan si ko hna. Amah duh tein a pemmi he duh lo buin pem a hauh ruangah a pemmi he kan si hna.

Aa tthekmi mipem (Diaspora) ah hin a min a thang bikmi le a tu tiang ceih bikmi hi  Bible ca chan i Jew mipem pawl an si lai dah. Cu Jew diaspora kong hlathlainak saupi a tuahmi unau hna, Jonathan Boyarin (anthropoligist) le Daniel Boyarin (historian), nih 1993 i an chuahmi mipem kong cauk ah an ttialmi pakhat khua a ka ruah ter ngaimi, ka lung a tling ngaimi pakhat a um.

“Diasporic cultural identity teaches us that cultures are not preserved by being protected from `mixing´ but probably can only continue to exist as a product of such mixing´´

A sullam cu mi he kan i cawh lo thawng in kan nunphung kan kilveng kho deuh lem lo, miphun dang he kan i cawh tik tu ah hin kanmah sining le nunphung hi a lang deuh, a tawinak in cun, kan kilven khawh deuh, ti khi a si ko. Midang kong kan cawng deuhdeuh kanmah kong kan thei deuhdeuh, kan ti lai cu.

Rokefeller Center, NYC, USA

A lung a tling lomi zong tampi um khawh a si nain, keimah pumpak in cun a hman tuk tiah ka ruah. Khua dangdang ram dangdang ah ka va um hnu, miphun kip he kaa cawh hnu ah hin ka Laimi sinak ah a fek deuh in kaa thei. Laimi sinak zong hi ka uar deuh i a sunhlawih zia ka thiam deuh. Norway kan pem ka, nu le pa inn ah um i Laimi bu sinah kaa teltum tuk lio ah hin Laimi si hi a har tuk in ka thei. A ka simh tuk. Pem ka cio si tikah kan lung a buai cio dih i kan i theithiam hna lo, bia zong a tam, i sik zong a tam. Norway sinah chuah deuh ahcun “ a tlau lai, zoh te uh´´ ti phun hna a si.

Norway ah mipem si a rak harnak cu khua kip ah an kan tthek dih, holh thiam hna seh, anmah mi he i kom hna seh ti mi (integration policy) ruang ah si dawh si. Kan umnak khua cio ah Laimi tthi khat um cu thluachuah nganpi a si. Mah caah cun kan hawikom ah, kan kainak sianginn cio ah miphun khat i hmuh hi a um tuk lo. Mah tik ah Norway nunphung i hrawm a fawi deuh ngai. Kan hawi le zong hi miphun dang an tam caah, a tlawm bik nunphung pahnih karlak ah kan i tanh colh. Mino caah a har khun i upa caah a fawi deuh hlei bak ve lo.

Ellis Island Museum of Immigration, USA

Miphun dang, nunphung dang tampi kan hmuhton thluahmah tikah kanmah nunphung le kan miphun tthatnak a cuang chin lengmang. Nu le pa inn ah um nih simh tuk i inndang chuah hnu, nu le pa nih an kan tuahpiakmi vialte kanmah tein tuah a hauh dih hnu i lung fian bantuk khi a si ko. Bible chung i fapa tlau pa hmuhtonmi bantuk a si ko rua hih, nain a tlaumi hi thil chia ah ka hmu lem lo, a biapi tukmi thil a va cawn caah mu.

Ellis Island Museum of Immigration

Fa le nau le nih khuadang ah sianginn kai an duh tikah siseh, miphun dang tonnak ah an kal tawn tikah siseh thinphan ding le thlolh ding a si lem lo. Khuadang, miphun dang sin an um tik ah, anmah sining an thlau lo nak hnga ruahnak pek tu hi a biapi. Thlacampiak a biapi chinchin. A biana ah zu din na duh lo buin na hawi le nih an in hnek ruang ah din a hau tiah na ruah ahcun nangmah le nangmah naa upat lo bia a si, ti bantuk in biaruah khawh an si ko. Zu teh an duh rengreng ahcun tholh loin zu nih thluak le taksa zeitin a hrawh khawh zia ti bantuk hna chimh hi, tep bak hlah, ti nak in hma a kal deuh hnga.

Innchungkhar lawng ah si loin mipem khrihfa bu pawl nih miphun dang khrihfa bu pawl he pehtlaihnak hna an ngeih tikah fa le nau le caah a ttha tuk. Midang he kan i tthen peng ahcun kanmah le kanmah i thlau viar zong kan fawi te. A biapi tuk rihmi cu kan nunphung kan kilven kan ti tikah kanmah Laitlang kan rak um lio kan rak hngalhmi nunphung le dan rumro kan kilven i thilsining aa thlengmi kan tuak lo ahcun pingpalo kilven zong a fawi.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *