Na rum maw? Are you rich?

Vawlei cung i a rum bik minung 85 nih an ngeihmi phaisa khi vawlei cung sifak bik 3.5 billion nih an ngeihmi he aa zat tiah Oxfam nih hlathlainak an tuahmi in an chuahpi, i the guardian tadinca nih 2014 lio ahkhan a rak ttial, a tang ah ka rak link lai. Vawlei cung hi a rummi an rum tuk i a sifak mi an sifak tuk, i caan a rau deuh deuh mah cu itluk deuh lei panh lo in a rummi an rum deuhdeuh i a sifak mi an sifak deuhdeuh ti hi zumh pah dih cio a si.

Wallstreet, New York City
Wallstreet, New York City

Rum le sifah tahnak cu tampi a um, phaisa tampi ngeih hi rum a si lem lo ti cu kan hna a tla dih ko lai, nain phaisa pia khat hmanh ngeih lo cu sifah a si ko. Minung nunnak caah a herh bakmi thil (basic needs) pawl caah a hlan Lung chan bantuk in kawlhawl hi a har ngai cang caah mu. World Bank nih, a tawinak in, a sifak tiah khiahmi cu nikhat ah 1.90 US dollars le a cung hman awk a ngei lomi an si i 2012 ah khan cu tluk in a sifak rihmi hi vawlei cung milu ah 12.7% an tang rih a ti (World Bank, 2016). 1981 ah khan 44% bak sifak an rak um caah sifaknak cu kan tei khawh ngai ko ti awk a si.

Flores, Indonesia. Photo by Anna Nyquist
Flores, Indonesia. Photo by Anna Nyquist
Flores, Indonesia. Photo by Anna Nyquist
<3 Flores, Indonesia. Photo by Anna Nyquist

Atu lio te ah hin mirum maw na si, mi sifak?

Na lu cungah inncungcih a um ahcun, ihnak hmun na ngeih ahucn,  thil hruk ding na ngeih ahcun, na fridge (yekhetettta) ah eidin a um ahcun vawlei cung milu 75% nakin na rum deuh; bank ah phaisa chiahmi na ngeih ahcun, na phaisa bawm ah phaisa a um ahcun, phaisa sawp na ngeih ahcun vawlei cung a rum bik 8% ah naa tel; al a thawhnak hmunhma ah na um bal lo ahcun, hrem na ton bal lo ahcun, mangttam na ton bal lo ahcun, vawlei cung miinung 500 million nakin na van a ttha (thluachuah a ngan) deuh; hi ca hi rel na thiam ahcun vawlei cung ah carel a thiam lomi minung billion 3 nakin na thluachuah a ngan deuh. Mah ca hi facebook, instagram ti phun ah nan hmuh bal cio ko lai. A source taktak hi ka hngal bak lo i cu zat kha zat an timi hi a hman taktak maw ti ka hngal lo nain a hman mi he aa naih hrim lai tiah ka zumh.

I do not own this. Credit to rightful owner
I do not own this. Credit to rightful owner

Laimi hi, hei ti phun in biachim ka uar lo tuk nain, ka hmuhmi minung pawl ah amah le amah thlak a hmang bikmi ahhin Laimi kan i tel. Kannih santlai lo hoi hna cu e, ti phunphai chim hrim khi toidornun cawn ah a ruatmi kan tam. Kan inn chiahru te, Pathian nih mawttaw chiahru te an kan pekmi, ti phun khi inn thar luh thlacamnak ti phun ah theih pah lengmang a si. Biachim lai zongah, keicu biachim ka thiam lo, tiah thawk phunphai khi a tam.

Kan i tthinh pah caan a si cang lo maw tiah?

Pathian nih thluachuah tampi an kan pek hna. Kan phut ruang ah a si lo tuk zia kan i fiang pah dih ko i hi thluachuah pawl hi kan hmurka hrim in a man kan tthumh ding a si hrim lo. Sining leng in thangtthat le fak kan ton tik i kan sia a rem lo ahcun kan hmur kan cip ding a si ko, a man tthumh len a hau bak lo. Pathian nih nan hmurka in a chuakmi bia theitlai nan ei lai (Phungtlukbia 18:20) an kan ti caah thiam lo, ngeih lo, santlaih lo lei cu chim lo bak a miak ko hih. Thluachuak bia lawng te, a tthami lawngte chim ding kan si, a theitlai ei ding cu a miak tuk cu mu. Thil a chia lei lawngte in a ruatmi sin um cu thazaang a zuk dih i a nuam bak lo.

Burma in Paris, France
Burma in Paris, France

A donghnak ah chim ka duhmi cu, kan rum tuk hna, thluachuah kan hmu tuk. Rum chin, thluachuah hmuh chin, dam chin kan duh ahcun kan hmurka hrim in bia ttha kan chim a herh. Bia lawng cun a si kho lo ti cu a fiang tukmi a si, nain kan i thawknak a tthat nak ah biattha cu kan chim ding a si. Cu kan thluachuah  vialte cu kanmah ca lawng te ah kan hman cun vawlei cung nun hi um a har ngai lai caah a chanbaumi kan hrawmh ve hrimhrim hna a hau. Pathian zong nih an kan fial, tampi pekmi cu tampi hal tthan a si ve lai; tam deuh pek a simi cu tam deuh hal tthan a si ve ko lai (Luka 12:48), a ti. Kan thluachuah hmuhmi pawl hi pamh ding ah an pam tuk. Rawl tampi chuan i hleih ter i thlet viar, angki hruk theng lo ding tampi cawk, ti pawl hi, thil dang tampi lakah, i tthinh hrim a hau. Student budget in saupi um cu lung fimnak a si :D!

Ok, mah vial!

Ka link lai ka ti mi:

The Guardian

https://www.theguardian.com/business/2014/jan/20/oxfam-85-richest-people-half-of-the-world

World Bank ttialmi

http://www.worldbank.org/en/topic/poverty/overview

Caan i uk ter maw na duh deuh nangmah nih caan uk?

Hakha Chin Super ah taang 10 kan kai lio ah darkhing tum poah ah cazoh thawk a hauhmi khi aa rak fahsak tukmi ka hawi pa pakhat a um i, Hmung Kual Mang ma, Sang Chep ma, Cung Za Thawng ma a si ka thei ti lo. Nifatin darkhing/caan nih an kan ukmi khi a rak uar lo ci tuk a rak si ko khah.

Caan upat cu tthanchonak a si ti cu al awk a ttha lo, nain pumpak nunnak ah nifatin bak in caan i uk ter hi mi zapi caah tthanchonak a si lai ti ka ruat bak lo. Mi cheukhat caah cun a si ko lai.

A thlarau a free (free-spirit) tukmi phun khi ka si. Ttemttawn, sikaan a ciat tuk phunphai a chei lo pawl khi. A chiatnak lei in chim ahcun control thiam lo ahcun camipuai sungh, rawh le vaivuanh a fawi tak phun pawl khi mu. Ralkap tla ning law an training le zeidang pawl a har ruang ah si lo in an zulhphung/sikaan a flexible lo tuk ruang i simhak in khin zawt dawh ka si. Aa lo pengmi thil, aa lo pengmi caan ah ni fatin tuah peng khi vawlei cungah ka ttih bik pawl a si.

529868_10150682416523520_521801750_n

Kha bantuk minung pawl kha tthanchonak ah tiin suimilam 10:30 bak ahcun ca na rel liomi zeitluk na lung a luh zongah na ngol hrim lai; suimilam 12:30 tiang lawng na hawi le biaruah caan na ngeih caah caan a dih ahcun zeitluk nan biaruah a thawt zong ah na ngol hrim lai; ti phun in caan nih uk ter cu a si kho hrim lo. Nun sullam zong a tlawm ter tuk ka ti, kan hawi le zong nih an kan huat viar lai ding khi  a si.

A caan caan i ruah lo piin thil tuah (spontaneity) cu a nuam tuk, abiana ah zaan suimilam 3 ah timh cia lo piin tlang kai ti bantuk pawl khi ka hawi le he tuah zong ka tuah bal i mah bantuk pawl khi fim ka duhmi memory pawl an si. Ka tar tikah, kan no lio ahcun… ti chim te ding ah kaa chiah :D.

Thil a ra ning paoh in zohchom in tuah ding a si ko na ti duhnak maw tiah hal a si ahcun a si bak lo. Sikaan le uar lo, caan i ukter zong duh lo, hawi le le chungkhar, khrihfabu zong caan pek duh, i mah pumpak zong tthancho duh fawn ttung ahcun caan hman thiam nakin mah le mah i hman thiam hi san a tlai deuh ka ti.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Zeidah aa dang ti ah cun:  caan hman thiam cu tuchun suimilam 12 ah mah cu ka tuah lai i zaanlei 4 ah mah cu ka tuah lai i minute 20 bak ca ka rel lai ti khi a si. Mah le mah i hman thiam ti cu suimilam mah cu zat ah mah cu ka tuah lai ti nak in, ni khat chung ah, asiloah zarhkhat chung ah lim ka duhmi rian kha ka ttial hna hnga i a ni le a caan khiah lem lo in mah ziak caan ah tuah thluahmah khi a si. A flexible deuh i san zong a tlai (effective) deuh lai ka ti. A biana ah ninga ni ah ka hawi le he caan ka hmanmi a tam deuh i ka ca tuah ding ka dih lo ahcun zarhte ni i dinh kaa timhmi ah dinh loin ka tuah ko hnga. Nain zarh cu liam ter lo bak a hau ve hnga, cu lo ahcun mah le mah i bochannak le i zumhnak a zor hnga cu mu.

Mah le mah i hmanthiam nak ding ahcun mah le mah i hngalh a hau ngai. Zeidah ka nunnak ah u-sa pek ka duhmi an si ti fiang tein i hngalh a hauh pinah zeitik caan ah zei ka tuah ah dah ka lung a luh i kaa ziak ti zong hngalh a hau. Ka caah a ttha lo, kaa tinhmi he aa tlak lo ti hngalhmi thil pawl al khawh (No, Nei, Nej) ti khawh zong a hau. Mah le mah i upat zong a hau. Caan, phaisa, zulhphung/sikaan hi upat hna ding, a kan bawm tu ah hman hna ning a si nain i uk ter hna bak lo ding a si tiah ka ruah ko. Mah le mah i hman thiam kha mah nih caan uk tiah ka ti mi cu a si i nan i ruah lo ning a si cun sorry :).

SAMSUNG CAMERA PICTURES
NYC

 

 

 

Pathian nih Joshua he a kan chimhmi

Sianginn nih ca tuah ding (assignment) an kan pek tikah zulh ding pawl an kan pek chih tawn: a tlawm bik cauk mah cu zat cu na rel lai; naa chirhchan mi ah a tlawm bik 50% hi sianginn nih relter mi cauk a si lai; mah cu na tuah lai, vei kha cu na tuah lai lo; cafang mah zat leng na ttial lai lo, tbk pawl an si tawn. Pathian hi a ka Sertu a si ko i Pathian cu zeihmanh tinhmi ngei lo in a tuah lo mi Pathian a si caah ka nunnak ca zong ah Pathian nih tinhmi a ngei ti a cohlang mi nih Pathian sinin a rami assignment pawl tuah tikah zulhphung zeidah a si hi ruah lo awk a ttha lomi a si.

Tuzing cu Pathian nih Israelmi pawl a pekmi hna ro va co ding i Israel mi hruai ding rian kha Joshua a pek tikah tuah ning a chimh mi ka rel (Joshua 1:1-9). Joshua cu kan si hna lo, nain Pathian tinh piakmi nunnak, Pathian chiahpiakmi rian le thluachuah a  duh mi poah Joshua dirhmun ah kan um dih ko tiah ka zumh.

Central Park@ NYC
Central Park@ NYC

“ Tthawng ngai le ralttha ngai in um ko,´´ timi hi Pathian nih Joshua 1:1-9 chung lawngah voi 3 bak te a chim. Pathian cu a chim ciami a philhmi a si bak lo tikah zeitluk in dah aa biatak ti fian khawh a si ko. Keimah kaa fian dan ah voi khat nak a chimhah hin thazaang pek nakah a chimh i a voi hnihnak ah ruahnak pek bantuk in a chimh i a voi 3 nak ah hin cun nawl pek bak in a chimh. Pathian nih ralchiat le lawdorh tuk i a uar bak rua lo ko hih.

Pathian fialmi rian na ttuan tikah keh lei le orh lei naa mer len lai lo, tiah a ti rih. Tuchan caah hin aa tlak khun ka ti, a ttha he a chia he (distraction) a ummi a tam tuk i lam pial le lam tlau a fawi tuk. Tinhmi zoh peng le focus thlau lo a biapi tuk. Tinhmi hngalh lo ah cun a dih ko. Hi hngalh nak dingah Pathian lo in a si kho lo, an kan ser tu a si i amah nih a hngalh bik cu mu.

Willis Tower @Chicago
Willis Tower @Chicago

Cun, Phungbia kha chunzaan in na ruat lai i na kaa he na tthen ter lai lo a ti. Bible a cawngmi ka si lo tik ahkhan mah Phungbia hi a ho nih a ttialmi rengreng kha dah a ti  duhnak a si hnga ti ka hngal lo i google ttheu cu kan panh tikah Biblehub.com timi bible commentaries pawl a khawmmi website ka va phan. A tawinak in cun Pathian Phungbia, Moses phungbia, Bible he a sullam aa khat ko ti a si. Kaa hin: http://biblehub.com/commentaries/joshua/1-8.htm rel hmanh.

Pathian fialmi rian (assigment) pawl kan tuah tikah Pathian nih tthawng ngai in, ralttha ngai in, lungdong loin, thinphang loin um uh a kan ti. Cu ti um khawhnak ahcun Pathian nih an kan umpi peng i an kan deuh bal lo ti hngalhnak fek ngeih hi a biapi tuk. Mah hngalhnak fek ngeih cu a har ding a si lem lo. A ruang cu, Pathian hrim nih kan um pi peng hna lai, kan deuh hna lai lo, a ti ko i Pathian bia zumh lo cu a miak lo bik a si ko cu mu. Zumh lo ding a um bak lo, zeizong vialte a rawh hmanh ah a rawk lo ding Pathian bia hlei in a fekmi a um lo. Pathian biatak hmuh khawhnak ah Bible hi um hlah sehlaw nun hi a har tuk lai ka ti. Ttha tein ruah cia, plan cia lomi, zulhphung zong um lo mi rian/project ttuan a nuamh lo ning le a vaivuanh ning khi hngalh dih a si ko cu mu.

New York City
New York City

Mah le mah kong hngalh a duh lomi, ka chuah hnawh chan zeidah a si hngalh a duh lomi kan um lo. Mah vialte a hngal dih tu cu a kan Sertu Pathian a si i Pathian he i hngalh bak lawng in mah le mah hngalh hram i thawk a si ko.

 

Chirhchan

Joshua 1:1-9

Biblehub @ http://biblehub.com/commentaries/joshua/1-8.htm